پوکی استخوان در کودکان
در این مقاله به بررسی پوکی استخوان در کودکان خواهیم پرداخت، اما ابتدا باید بداینم پوکی استخوان چیست. پوکی استخوان شرایطی است که باعث ضعیفتر شدن استخوانها میشوند، در نتیجه قدرت و استحکام استخوانهای بدن از بین میروند.
این بیماری، یک بیماری پیشرونده است و در طی زمان بدتر خواهد شد. این عارضۀ استخوانی در سنین بالاتر از پنجاه اتفاق میافتد و در زنان یائسه شایعتر است، اما در کودکان و نوجوانان نیز بهنوعی دیده میشود.
استخوانهای انسان بافت زندهای هستند که دائما در حال رشد، بازسازی و ترمیم خود است. از زمان تولد تا حدود 25 سالگی این تغییر و تحولات در استخوانها با شدت زیادی انجام شده و موجب استحکام بیشتر آنها در باقی عمر افراد میشود.
پوکی استخوان در کودکان، به نحوی دیگر انجام میگیرد. استخوان جدیدی ساخته نمیشود و سرعت از بین رفتن استخوانها نیز بیشتر میشود. استخوانها تراکم داخلی کمتری خواهند داشت و همچنین بسیار شکننده خواهند بود.
پوکی استخوان جوانی
علت پوکی استخوان در کودکان و نوجوانان
این وضعیت نادر در کودکان و نوجوانان بهطور معمول ناشی از بیماریهای خاص و مصرف داروهایی است که برای کنترل بیماری تجویز شده است. پوکی استخوان اغلب در کودکان بین هشت و چهارده سال دیده میشود. عواملی مانند شیوۀ زندگی، رژیم غذایی ضعیف و عدم ورزش ممکن است موجب بهوجود آمدن این مشکل شود.
پوکی استخوان در کودکان یک مشکل جدی است؛ به این خاطر که بدن کودک هنوز در حال ساخت و تقویت قدرت استخوانهای خود است. از دست دادن تودۀ استخوانی در سالهای اصلی ساخت استخوان، میتواند فرد را در معرض ابتلا به بیماریهای متفاوتی از جمله شکستگی قرار دهد. در صورت شکستن استخوان زانو، به یک پزشک فوق تخصص زانو مراجعه کنید.
نوعی از پوکی استخوان وجود دارد که پزشکان هنوز دلیل بهوجود آمدن این بیماری را نمیدانند. این نوع پوکی استخوان در پسران بیشتر از دختران شایع است. معمولاً قبل از بلوغ شروع شده و تراکم استخوانی کودک را کاهش میدهد.
این بیماری در هنگام بلوغ بهبود نسبی مییابد اما همچنان، تودۀ استخوانی به عنوان یک فرد بالغ در مقایسه با دیگر افراد، طبیعی نیست. البته این نوع از بیماری بسیار نادر است.
عوامل سبک زندگی و تأثیر آن بر پوکی استخوان
نقش رژیم غذایی و تغذیه سالم
استخوانها برای رشد و استحکام به مواد مغذی مانند کلسیم، ویتامین D و پروتئین نیاز دارند. کمبود این مواد تراکم استخوان را کاهش میدهد و خطر شکستگی را بالا میبرد.کودکان و نوجوانانی که رژیم غذایی ناقص دارند یا غذاهای فرآوریشده زیاد مصرف میکنندباید به این موضوع توجه بیشتری داشته باشند.
بهتر است برای یک رژیم غذایی و تغذیه سالم این نکتهها را فراموش نکنید:
-
- مصرف روزانه شیر، ماست، پنیر و منابع کلسیم غیرلبنی مانند بادام و سبزیجات برگ سبز
- دریافت ویتامین D از نور خورشید یا مکملها تحت نظر پزشک
- محدود کردن نوشیدنیهای کافئیندار و غذاهای پرچرب
تأثیر ورزش و فعالیت بدنی
فعالیت بدنی باعث افزایش توده استخوانی و تقویت عضلات اطراف مفاصل میشود و خطر پوکی استخوان را کاهش میدهد. همه کودکان به ویژه آنهایی که کمتحرک هستند یا بیماریهای مزمن دارند میتوانند با انجام فعالیت روزانه به بدن خود کمک کنند.
در این مسیر میتوانید توصیههای زیر را مورد توجه قرار بدهید:
-
- حداقل 60 دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید در روز
- شامل ورزشهای مقاومتی (مانند بالا رفتن از پله، طناببازی) و ورزشهای هوازی (دویدن، شنا، دوچرخهسواری)
- جلوگیری از ورزشهای آسیبرسان و رعایت ایمنی هنگام ورزش
رفتارهای پرخطر و جلوگیری از آسیب استخوان
سیگار، الکل و مصرف برخی داروها میتوانند روند رشد استخوانها را مختل کنند. والدینی که عادات پرخطر در خانواده دارند باید در این زمینه بیشتر مراقب کودکان و نوجوانان خود باشند. در این مسیر بهتر است به کودکان و نوجوانان درباره عوارض سیگار و الکل هشدارهای لازم داده شود. همچنین مصرف داروهای طولانیمدت حتما باید با مشورت با پزشک انجام شود تا در صورت نیاز بررسیهای لازم در مورد سلامت کودکتان انجام شود.
راهکارهای تغذیهای برای استحکام استخوانها
منابع غذایی غنی از کلسیم و ویتامین D
کلسیم اصلیترین ماده سازنده استخوانهاست و ویتامین D به جذب کلسیم کمک میکند. همه کودکان، بهویژه کودکان با سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا رژیم غذایی ناکافی بهتر است مراقب میزان ویتامین دی بدن خودباشند. مصرف لبنیات روزانه مانند شیر، پنیر و ماست ،آجیل، حبوبات و سبزیجات برگ سبز و استفاده از غذاهای غنیشده با کلسیم مانند شیر سویا در تغذیه به کنترل این موضوع کمک میکند.
استفاده از مکملها و نور خورشید
مکملها و ویتامین D از طریق نور خورشید به جذب بهتر کلسیم و افزایش تراکم استخوان کمک میکنند.
بهتر است کودکانی که در مناطق کمآفتاب زندگی میکنند یا کمبود ویتامین D دارند 10 تا 15 دقیقه روزانه در معرض آفتاب در ساعات مناسب روز قرار بگیرند. توجه داشته باشید که در صورت نیاز مکمل ویتامین دی حتما باید تحت نظر پزشک مصرف شود چرا که مصرف خودسرانه آن آسیبزا ست.
محدود کردن عوامل مضر غذایی
برخی غذاها و نوشیدنیها میتوانند جذب کلسیم را کاهش دهند و سلامت استخوان را به خطر بیندازند. نوشیدنیهای کافئیندار یا غذاهای فرآوریشده اثر منفی در جذب کلسیوم دارند.
تمرینات ورزشی و فعالیت بدنی برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان
ورزشهای مقاومتی و تقویتی
این ورزشها باعث افزایش توده استخوانی و تقویت عضلات اطراف مفاصل میشوند.کودکان در حال رشد و نوجوانان با تراکم استخوان پایین یا در معرض شکستگی میتواند با انجام ورزشهای مقاومتی و تقویتی به افزایش تراکم استخوان کمک کنند.
ورزشهای هوازی
ورزشهای هوازی مانند دویدن، دوچرخهسواری و شنا باعث بهبود جریان خون و اکسیژنرسانی به استخوانها میشوند.به این ترتیب کودکان و نوجوانان میتوانند با انجام فعالیتهای روزانه حداقل 30 تا 60 دقیقه به بهبود شرایط بدنی خود کمک کنند.
نکات ایمنی و پیشگیری از آسیب
ورزش بدون رعایت ایمنی میتواند باعث شکستگی و آسیب استخوان شود.گرم کردن قبل از ورزش و سرد کردن بعد از آن، استفاده از کمپرس یخ در صورت التهاب و توقف ورزش در صورت درد شدید و مراجعه به پزشک نکاتی است که نباید فراموش کنید.
تشخیص زودهنگام و اهمیت بررسیهای منظم
آزمایش تراکم استخوان و بررسیهای دورهای
این آزمایشها میزان توده استخوانی را اندازهگیری میکنند و کاهش تراکم استخوان را قبل از وقوع شکستگی مشخص میکنند. انجام تست تراکم استخوان حداقل سالانه برای کودکان پرخطر و پیگیری روند درمان و اصلاح سبک زندگی بسیار موثر است.
علائم هشداردهنده برای مراجعه فوری
تشخیص به موقع علائم باعث پیشگیری از آسیب شدید و شکستگیهای غیرقابل برگشت میشود.
درد مبهم در نواحی کمر، باسن یا پاها ، انحنای ستون فقرات یا کوتاهی قد غیر طبیعی و شکستگیهای مکرر حتی با ضربههای کوچک باید در اسرع وقت با مراجعه به پزشک فوق تخصص ارتوپدی یا متخصص کودکان بررسی شود.
شرایط پزشکی پوکی استخوان در کودکان
برخی از بیماریها همانند بیماری های زیر، ممکن است که در سنین نوجوانی موجب شروع پوکی استخوان شود:
- دیابت
- بیماریهای کلیوی
- پرکاری تیروئید
- بیماری التهابی روده
- کیست فیبروز
- بیاشتهایی عصبی
همچنین تأخیر در بلوغ و کاهش سطح هورمونها نیز موجب به وجود آمدن مشکلات استخوانی میشود.
دارو
برخی داروها مانند داروهای ضد تشنج (داروهای کنترل بیماری صرع)، درمانهای سرطان، داروهایی که برای درمان آرتروز و آسم استفاده میشوند و بسیاری از داروهای دیگر، ممکن است که کار و وظایف استخوانهای بدن نوجوانان را با اختلال روبهرو کند و منجر به پوکی استخوان شود.
شیوۀ زندگی
دنبال کردن برخی شیوههای غلط در زندگی، موجب آسیبهای جبرانناپذیری در بدن میشوند که ازدسترفتن تراکم استخوانی تنها یکی از این قبیل صدمات است. برای مثال تغدیۀ ناکافی (بهویژه کمبود کلسیم و ویتامین D)، ورزش بیشازحد که موجب اختلال در چرخۀ قاعدگی میشود، عدم فعالیت برای کودکانی که بهدلایل مختلف پزشکی دورههای طولانی را روی تخت بیحرکت هستند، موجب بهوجود آمدن آسیب خواهد شد.
همچنین کشیدن سیگار و مصرف الکل نیز ممکن است که در نوجوانان و کودکان منجربه پوکی استخوان شود.
علائم پوکی استخوان در کودکان
ممکن است که این بیماری علائم آشکاری نداشته باشد و اغلب به آن بیماری خاموش گفته میشود. تا زمانی که استخوانی در بدن شکسته نشود معمولاً به وجود پوکی استخوان پی برده نخواهد شد.
انحنای ستون فقرات و کوتاهی قد نیز از دیگر علائمی هستند که ممکن است نشانههایی از وجود پوکی استخوان در بدن باشد.
تشخیص پوکی استخوان در کودکان
تشخیص این بیماری باید توسط پزشک انجام گیرد. پزشک با معاینۀ جسمی و همچنین تاریخچۀ پزشکی بیمار و اعضای خانوادۀ او علت به وجود آمدن پوکی استخوان را متوجه خواهد شد. همچنین ممکن است که این بیماری در اثر اختلالات ژنتیکی به وجود آمده باشد.
از اصلیترین راههای تشخیص پوکی استخوان، انجام آزمایش تراکم استخوان و همچنین آزمایش خون است. تست تراکم استخوان یک روش تشخیصی است که برای تعیین مقدار مواد معدنی استخوان انجام میشود. آزمایش خون نیز برای اندازهگیری سطح کلسیم و پتاسیم بدن انجام خواهد گرفت.
بهطور معمول کودکانی که مبتلا به این بیماری هستند، علائمی دارند که بیشتر در ناحیه تحتانی کمر، باسن و پا نشان داده میشود. اغلب این کودکان و نوجوانان با مشکلات راهرفتن و ناهنجاریهای ستون فقرات دست و پنجه نرم میکنند.
بهطور معمول تودههای استخوانی تا قبل از ۳۰ سالگی به اوج خود میرسند. هرچقدر تراکم استخوانها بیشتر باشد، استخوانها قویتر خواهند بود و خطر ابتلا به پوکی استخوان در طول زندگی کمتر میشود.
در صورت عدم درمان پوکی استخوان در نوجوانان یکپارچگی استخوانها به خطر میافتد و شکستگیهای متعدد در مراحل بعدی زندگی آنها اتفاق خواهد افتاد. وجود این بیماری کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار میدهد.
تشخیص و معالجۀ بهموقع پوکی استخوان در نوجوانان و کودکان بسیار حیاتی است. در بیشتر موارد پوکی استخوان نوجوانان قابل پیشگیری خواهد بود.
داروها و مداخلات پزشکی ویژه کودکان
محدودیتهای دارویی برای کودکان
داروهایی که برای درمان پوکی استخوان بزرگسالان استفاده میشوند، برای کودکان مناسب نیستند و میتوانند رشد طبیعی استخوان را مختل کنند.
مداخلات پزشکی غیر دارویی
برخی روشهای پزشکی مانند فیزیوتراپی، تقویت عضلات و اصلاح وضعیت ایستادن میتوانند فشار روی استخوانها را کاهش دهند.
برنامههای پیگیری و پیشگیری طولانیمدت
نظارت منظم و اصلاح سبک زندگی
بررسی منظم تراکم استخوان و وضعیت فیزیکی کودک به تشخیص به موقع کاهش توده استخوانی کمک میکند و از پیشرفت پوکی استخوان جلوگیری میکند.
پیشگیری از عود بیماری
ترکیب سبک زندگی سالم، ورزش و تغذیه مناسب باعث افزایش تراکم استخوان و کاهش ریسک شکستگی در طول عمر میشود.
پیشگیری و درمان پوکی استخوان در کودکان و نوجوانان
در حال حاضر هیچیک از داروهایی که جهت درمان پوکی استخوان بزرگسالان تجویز میشود، برای استفاده کودکان تایید نشده است.
تعیین نوع درمان بستگی به علت به وجود آمدن آن بستگی دارد. ممکن است با تغییر دارو که توسط پزشک تجویز میشود، یا کم و زیاد کردن دوز دارو بتوان از پیشرفت این بیماری جلوگیری کرد.
همچنین ترغیب کودک به داشتن یک ورزش منظم و فعالیت جسمی مناسب نیز باعث استحکام استخوانها میشود و از شکستگیهای بعدی آن جلوگیری می کند.
در رژیم غذایی کودک باید افزایش کلسیم را قرار داد. از محصولات لبنی مانند شیر، پنیر و ماست که از منابع کلسیم هستند، استفاده کنید. همچنین استفاده از موارد زیر در جلوگیری از ابتلای پوکی استخوان در کوکان بسیار حائز اهمیت است:
- آجیل
- حبوبات
- غذاهای غنی شده با کلسیم مانند شیر سویا
استفاده از ویتامین D به اندازۀ کافی بسیار مهم است. انسانها بیشتر ویتامین D بدن خود را از خورشید به دست میآورند و مهم است که پوست کودک در ساعاتی از روز در معرض آفتاب باشد. البته نه بهصورت مداوم؛ چراکه مشکلات خاص پوستی را بهدنبال خواهد داشت. میتوان با مشورت پزشک از قرصهای مکمل برای تأمین ویتامین D بدن استفاده کرد.
توجه داشته باشید که وجود کافئین را در رژیم غذایی کودک خود محدود کنید. همچنین متخصصان پیشنهاد میکنند که کودکان مبتلا به پوکی استخوان، سالانه آزمایشهای تراکم استخوانی را انجام دهند تا از پیشرفت آن بتوان جلوگیری بهعمل آورد.